Praca psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry to nieustanne spotkanie z ludzkim cierpieniem, nadzieją, zmianą i niepewnością. Niezależnie od doświadczenia zawodowego każdy z nas trafia czasem na momenty, w których potrzebuje zatrzymać się, spojrzeć szerzej na swoją pracę i wspólnie z drugim specjalistą przyjrzeć się temu, co dzieje się w procesie terapeutycznym.

Taką przestrzenią jest superwizja.

W podejściu kontekstualno-behawioralnym (CBS – Contextual Behavioral Science) superwizja nie jest przede wszystkim oceną terapeuty ani kontrolą jego kompetencji. Jest procesem wspólnego uczenia się, refleksji i rozwoju, którego celem jest zwiększanie skuteczności pomocy udzielanej klientom oraz rozwijanie elastyczności psychologicznej samego terapeuty.

Superwizja jako przestrzeń rozwoju, a nie oceny

Wiele osób rozpoczynających swoją drogę zawodową doświadcza obaw związanych z superwizją. Pojawiają się pytania:

„Czy pokażę swoje błędy?”
„Czy okaże się, że czegoś nie potrafię?”
„Czy zostanę oceniony?”

Takie myśli są naturalne. Jednocześnie współczesne podejście do superwizji, szczególnie rozwijane w nurcie CBS, odchodzi od modelu eksperta oceniającego pracę mniej doświadczonego terapeuty.
Zamiast tego superwizja staje się relacją opartą na współpracy, ciekawości i wspólnym poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie:

„Co może pomóc temu klientowi prowadzić bardziej wartościowe życie?”

Superwizor nie jest osobą, która „wie lepiej”. Jest raczej towarzyszem procesu rozwoju zawodowego, pomagającym zauważyć to, czego samemu trudno dostrzec będąc zanurzonym w codziennej pracy klinicznej.

Perspektywa CBS – patrzenie na proces, nie tylko na problem

Kontekstualne nauki behawioralne zakładają, że zachowania ludzi można zrozumieć wyłącznie w kontekście ich historii uczenia się, aktualnych warunków życia oraz funkcji, jaką dane zachowanie pełni.To założenie dotyczy nie tylko klientów. Dotyczy również terapeutów. Dlatego podczas superwizji CBS często nie pytamy jedynie: „Jaką technikę zastosować?” Znacznie częściej pojawiają się pytania takie jak:

• Co dzieje się między Tobą a klientem w tym momencie?
• Jakie procesy podtrzymują cierpienie klienta?
• Jakie zachowania klienta wzmacniasz, nawet nieświadomie?
• Jakie Twoje reakcje mogą wpływać na przebieg terapii?
• Co pojawia się w Tobie, kiedy klient mówi o tym problemie?
• Jakie wartości kierują Twoją pracą w tej sytuacji?

Zamiast skupiać się wyłącznie na objawach lub diagnozie, wspólnie analizujemy proces terapeutyczny oraz funkcję zachowań występujących zarówno po stronie klienta, jak i terapeuty.

Funkcjonalna analiza procesu terapeutycznego

Jednym z fundamentów superwizji CBS jest analiza funkcjonalna.
Oznacza to próbę zrozumienia:

• jakie procesy psychologiczne są obecne u klienta,
• co podtrzymuje trudności,
• jakie interwencje zwiększają prawdopodobieństwo zmiany,
• jakie zachowania terapeuty wspierają proces, a jakie mogą go nieświadomie utrudniać.

Przykładowo terapeuta może zauważyć, że stale uspokaja klienta cierpiącego z powodu lęku. Z pozoru wydaje się to pomocne. Jednak analiza funkcjonalna może pokazać, że uspokajanie chwilowo redukuje napięcie klienta, ale jednocześnie utrwala przekonanie, że lęk jest czymś niebezpiecznym i należy go unikać. W takiej sytuacji superwizja pomaga spojrzeć głębiej na funkcję interwencji, a nie tylko na jej formę.

Relacja terapeutyczna jako narzędzie zmiany

W CBS relacja terapeutyczna nie jest dodatkiem do terapii. Jest jednym z najważniejszych kontekstów, w których może zachodzić zmiana. Dlatego podczas superwizji często przyglądamy się temu, co dzieje się między terapeutą a klientem.
Czy terapeuta unika trudnych tematów?
Czy klient doświadcza wystarczającej ilości bezpieczeństwa?
Czy w relacji pojawiają się wzorce podobne do tych, które klient przeżywa w innych ważnych relacjach?
Czy terapeuta jest obecny i autentyczny?

Takie pytania pozwalają lepiej rozumieć proces terapeutyczny i skuteczniej wykorzystywać relację jako przestrzeń uczenia się nowych sposobów funkcjonowania.

ACT w superwizji – rozwijanie elastyczności psychologicznej terapeuty

Superwizja CBS bardzo często wykorzystuje procesy opisane w Terapii Akceptacji i Zaangażowania (ACT). Nie tylko dlatego, że wielu superwizowanych pracuje w tym nurcie. Przede wszystkim dlatego, że terapeuci również są ludźmi. Doświadczają lęku, niepewności, perfekcjonizmu, zmęczenia czy zwątpienia.
Podczas superwizji możemy przyglądać się:

Akceptacji

Jakie emocje pojawiają się u terapeuty w kontakcie z klientem? Czy istnieją uczucia, których terapeuta stara się unikać?

Defuzji

Jakie myśli wpływają na sposób prowadzenia terapii?
„Muszę pomóc.”
„Nie mogę popełnić błędu.”
„Jestem złym terapeutą.”
Czy są to fakty, czy jedynie myśli?

Kontaktowi z chwilą obecną

Czy terapeuta jest obecny podczas sesji?
Czy słucha klienta, czy raczej własnych obaw dotyczących tego, co powinien zrobić?

Ja jako kontekst

Jak zachować kontakt ze sobą jako osobą, która doświadcza różnych emocji i myśli, ale nie jest przez nie definiowana?

Wartościom

Jakim terapeutą chcesz być?
Co jest naprawdę ważne w Twojej pracy?

Zaangażowanemu działaniu

Jakie konkretne kroki możesz podjąć, aby rozwijać swoje kompetencje i skuteczniej pomagać klientom?

Życzliwość, autentyczność i odwaga

Jedną z wartości, które coraz silniej wybrzmiewają we współczesnej superwizji CBS, jest pokora. Nie chodzi o umniejszanie własnych kompetencji. Chodzi o gotowość uznania, że niezależnie od doświadczenia nadal się uczymy. Dobra superwizja tworzy przestrzeń, w której można powiedzieć:
„Nie wiem.”
„Utknąłem.”
„To spotkanie było dla mnie trudne.”
„Czuję bezradność wobec tego klienta.”
Bez obawy przed oceną. To właśnie w takich momentach często pojawia się najgłębsze uczenie.

Życzliwość, autentyczność i odwaga stają się nie tylko wartościami relacji superwizyjnej, ale także modelują sposób pracy z klientami.

Jeżeli jesteś psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą, terapeutą środowiskowym lub osobą szkolącą się w nurcie ACT i innych terapiach kontekstualno-behawioralnych, zapraszam Cię do wspólnej pracy superwizyjnej.

W swojej praktyce łączę doświadczenie kliniczne, dydaktyczne i superwizyjne. Od wielu lat pracuję z osobami doświadczającymi różnorodnych form cierpienia psychicznego, prowadzę szkolenia, warsztaty oraz zajęcia akademickie dla studentów i profesjonalistów. Szczególnie bliska jest mi praca oparta na procesach psychologicznych, analizie funkcjonalnej oraz budowaniu elastyczności psychologicznej terapeuty.

Superwizję traktuję jako przestrzeń współpracy, refleksji i rozwoju. Miejsce, w którym można bezpiecznie przyjrzeć się własnej pracy, rozwijać kompetencje kliniczne oraz poszukiwać nowych sposobów pomagania klientom.

Zapraszam zarówno osoby rozpoczynające swoją drogę zawodową, jak i doświadczonych terapeutów, którzy chcą pogłębiać swój warsztat, rozwijać się w nurcie ACT i CBS oraz korzystać z superwizji jako narzędzia świadomego i odpowiedzialnego rozwoju zawodowego.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej lub umówić się na spotkanie superwizyjne – zapraszam do kontaktu psycholog.co@gmail.com